حمد خدا كليد ياد او الحمد للّه الّذى جعل الحمد مفتاحا لذكره ؛ سپاس خدا را كه حمد را كليد و ( افتتاح ) ذكر خود قرار داده است . « حد » گفته : زيرا قرآن ( ذكر ) است ، كه خداى تعالى فرموده : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ . . . « 1 » و آغاز قرآن الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ * آمده است بنابراين ذكر ( قرآن ) با حمد آغاز شده است . و « ثم » گفته : يعنى اين‌كه خداوند چند سورهء قرآن را با حمد آغاز نموده است . و « خوئى » نيز از او پيروى نموده است و گفته : زيرا معلوم نيست كه سورهء حمد اولين سورهء نازل‌شدهء قرآن باشد ، اگر چه آن در روايتى آمده و پس از آن سوره « اقرء » ؛ اما در بعضى روايات نقل شده كه اوّلين سوره سورهء « اقرأ » بوده است . مؤلف : بهتر است كه گفته شود مقصود امام عليه السّلام اين است كه خداوند حمد را در تمام موارد و همهء امور كليد ذكر و ياد خود قرار داده ؛ زيرا واجب است هركارى با حمد خدا آغاز شود ، و يا مقصود درخصوص نماز است كه با حمد خدا آغاز مىشود چه آنكه اصل در ذكر و ياد خدا نماز است كه خداى عزّ و جلّ فرموده : . . . وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي « 2 » ؛ و نماز را مخصوصا براى ياد من به‌پا دار . و سببا للمزيد من فضله ؛ و سبب افزايش فضل و كرامتش . گفته‌اند : اشاره است به قول خداى تعالى : . . . لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ . . . « 3 » ؛ اگر شما بندگان شكر نعمت به‌جاى آريد بر نعمت شما مىافزاييم . و دليلا على آلائه و عظمته ؛ و دليل بر نعمت‌ها و عظمتش . در صحاح آورده : آلاء به‌معناى نعمت‌هاست ، مفرد آن ألى - به فتح لام - و گاهى مكسور شده به ياء نوشته مىشود ، مانند معى و امعاء . . . .

--> ( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 9 . ( 2 ) . طه ( 20 ) آيهء 14 . ( 3 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 7 .